آیا دولت در مهار تورم درست عمل كرده است؟

آیا دولت در مهار تورم درست عمل كرده است؟ آنی بازار: برمبنای شیوه رایج برای ارزیابی عملکرد دولت فعلی در مدیریت تورم، آنرا با دولت های قبل مقایسه و با در کنار هم قرار دادن چند عدد و رقم به قضاوت می پردازند. این درحالی است که داوری درست در این زمینه منوط به در نظر گرفتن شرایط کلی خصوصاً وضعیت اقتصادی کشور و شرایط بین المللی است.


به گزارش روز چهارشنبه گروه اقتصادی ایرنا، آخرین آمار انتشار یافته از طرف مرکز آمار ایران نشان میدهد که نرخ تورم سالیانه اسفند ماه برای خانوارهای کشور به ۳۶.۴ درصد رسید. در حدود سه سال اخیر، با خروج آمریکا از برجام و اعمال شدیدترین تحریم ها مقابل ایران نرخ تورم پیوسته در حال رشد بوده و یکی از موضوع های مهم در گفت وگوهای روزمره مردم و همین طور بحث های تخصصی کارشناسان اقتصاد بوده است. اقتصاد ایران همیشه و در دوره های مختلف از تورم بالا رنج برده و این امر بصورت مستقیم و غیرمستقیم زندگی و معیشت مردم را تحت تأثیر قرار داده است.
هرچند توافقی در مورد تقسیم بندی انواع تورم وجود ندارد، اما بطور معمول تورم را به پنج دسته تقسیم می کنند: تورم خزنده، تورم ملایم، تورم شدید، تورم بسیار شدید، و تورم لجام گسیخته. تورم بین ۲ تا چهار درصد را خزنده، تورم بین چهار تا ۱۰ درصد را ملایم، از ۳۰ تا ۵۰ درصد را شدید، تورم بالای ۵۰ درصد را بسیار شدید می نامند و تورم لجام گسیخته نیز به فروپاشی نظام پولی کشور می انجامد.
ایران کدام یک از این گروه های تورمی را تجربه کرده است؟ نرخ تورم همیشه یکسان نبوده و از زیر ۱۰ درصد تا بالای ۴۰ درصد را به خود دیده است. بنابراین، ما تورم شدید را تجربه کرده ایم اما هیچگاه تورم آنقدر بالا نبوده که بسیار شدید تلقی شده یا منجر به فروپاشی نظام پولی کشور شود.
نمودار زیر نمایی از نرخ تورم در کشور است. در این نمودار سال ۱۳۸۹ به سبب اجرائی شدن سیاست هدفمندی یارانه ها مهم و کلیدی است. از این سال به بعد نرخ تورم روند صعودی می گیرد و طی سه سال بعد به بالای ۴۰ درصد می رسد. سپس در اواخر ۱۳۹۲ و طی سال ۱۳۹۳ کاهش قابل توجهی را تجربه می کند.



ذکر این نکته لازم است که طی ۲۶ سال نرخ تورم، دو رقمی باقی می ماند تا اینکه در دولت یازدهم و در سال ۹۵ روند نزولی یافته و بعد از ۲۶ سال باردیگر تک نرخی می شود و به ۹ درصد افت می کند. در سال ۹۶ نیز نرخ تورم تک رقمی شده و به میزان ۹.۶ رسید.
این کاهش چشم گیر و تک رقمی شدن نرخ تورم به خوبی در نمودار زیر قابل مشاهده می باشد. در نمودار نیز یک نقطه زمانی کلیدی وجود دارد و آن اردیبهشت ۱۳۹۷ است. در این ماه آمریکا از برجام خارج شد و با بازگشت تحریم ها نرخ تورم در ایران سیر صعودی به خود گرفت و رشد قابل توجهی در سالهای بعد به خود دید.
سال بعد در نتیجه کوشش های دولت، کاهشی نسبی در نرخ تورم رخ داد، اما در سال ۱۳۹۹ نرخ تورم باردیگر شدت گرفت. طبق آمار شاخص قیمت مصرف کننده در سال ۱۳۹۹ نیز همچون سالهای قبل روند افزایشی داشت و در آبان به ۳۷.۱۵ رشد داشت. این رشد موجب شد تا تورم نقطه به نقطه در آبان به ۴۶.۴ درصد و نرخ تورم متوسط سالیانه به ۲۹ درصد برسد.





یکی از سوال های اساسی قابل طرح همیشه این بوده که چرا نرخ تورم تا این حد نوسان دارد؟ آیا تورم ناشی از مدیریت ضعیف است یا برآیند ساختارهای اقتصادی که شکل گیری آنها ریشه ای یکصد ساله دارد؟ عوامل جهانی چقدر در این مورد تأثیرگذارند؟
دو نکته کلیدی، یعنی هدفمندی یارانه ها و خروج آمریکا از برجام یادآور دو عامل اصلی در بالارفتن نرخ تورم است: رشد نقدینگی و نرخ ارز (دلار).
طبق تعریف، حجم نقدینگی عبارت است از معیاری برای اندازه گیری عرضه پول. نقدینگی از مجموع «پول» و «شبه پول» در اقتصاد کشور تشکیل شده است. پول، شامل اسکناس و مسکوک در دست اشخاص حقیقی و حقوقی، بعلاوه سپرده های دیداری است و شبه پول نیز شامل سپرده های غیردیداری است.
رشد سریع و بیش از پیش حجم نقدینگی در اقتصاد کشور یکی از علل اصلی افزایش تورم است. آمارها نشان میدهد که در سالهای ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ ایران به ترتیب ۲۲ و ۳۰ درصد رشد نقدینگی داشته است. این رقم برای سال ۱۳۹۵ عدد ۲۳.۲ درصد بوده و رشد نقدینگی در سال ۱۳۹۶ به ۲۲.۱ درصد رسید. در سال ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نیز رشد نقدینگی به ترتیب ۲۳.۱ درصد و حدود ۲۵.۱ درصد بوده است.
مطابق با آمارهای انتشار یافته رشد نقدینگی کشور با استانداردهای جهانی فاصله بسیاری داشته و با رشد اقتصادی هماهنگ نیست. برای مثال، در صورتیکه در ایران رشد نقدینگی بیش از ۲۵ درصد است این رقم برای کشورهای توسعه یافته ای مانند ژاپن، کشورهای حوزه یورو، انگلستان و کره جنوبی به ترتیب ۲.۴، ۴، ۸ و ۶.۷ درصد است.
برخی از منتقدان دولت فعلی با مقایسه میزان نقدینگی و نرخ رشد در این دولت و مقدار نقدینگی در دولت های قبل عملکرد آنرا مورد قضاوت قرار می دهند. یکی از فاکتورهای مهم در رشد میزان نقدینگی پرداخت یارانه های نقدی است. پرداخت نقدی یارانه از سال ۱۳۸۹ آغاز شد. یعنی دولت های نهم و دهم حدود سه سال و هر ماه به هر ایرانی ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان یارانه پرداخت کرد. اما دولت تدبیر و امید حدود هشت سال است که هر ماه یارانه نقدی پرداخت می کند. در یک سال اخیر نیز به سبب شیوع ویروس کرونا پرداخت یارانه معیشتی به ۶۰ میلیون نفر به آن افزوده شده است. این امر میزان حجم نقدینگی در دولت های یازدهم و دوازدهم را افزایش داده و به همین خاطر مقایسه آن با دولت های قبل خیلی درست به نظر نمی رسد.
یکی دیگر از دلیلهای افزایش نقدینگی، کسری بودجه است که آن هم از کاهش درآمدهای ریالی و ارزی دولت ناشی می شود. در این جا، پای دومین عامل، یعنی تحریم های آمریکا به میان می آید. پس از خروج آمریکا و شروع سیاست «فشار حداکثری» مقابل ایران درآمدهای ارزی کشور به سبب کاهش شدید فروش نفت بطور خاص و افت قابل توجه صادرات بطور عام به شدت پایین آمد. این یعنی کاهش شدید درآمدهای دولت که خودرا به شکل کسری بودجه در سه سال قبل نشان داده است. جبران این کسری می تواند به رشد نقدینگی و در نتیجه افزایش تورم منجر شود. اگر درآمدهای قابل توجه ارزی در دولت های قبل را در نظر بگیریم روشن خواهد شد که مقایسه رشد نقدینگی و نرخ تورم در دولت فعلی با دولت های گذشته مقایسه چندان درستی نیست.
وقتی درآمدهای ارزی کاهش پیدا می کند فقط کسری بودجه افزایش نمی یابد. قیمت ارز نیز به شدت بالا می رود. یعنی پس از خروج آمریکا از برجام دلار به شدت افزوده شد. دست بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز تا حدود زیادی به سبب محدودیت منابع ارزی بسته شد.
وقتی کرونا هم آمد از جهات مختلف بر اقتصاد کشور اثر منفی گذاشت و سبب بالا رفتن نرخ دلار شد. وضعیت آنقدر وخیم شد که خیلی از کارشناسان در آستانه خروج دونالد ترامپ از برجام صحبت از تورم های سه رقمی و حتی ونزوئلایی شدن اقتصاد ایران می کردند. این اتفاق رخ نداد، درحالی که دو سال پیش خیلی ها انتظار آنرا داشتند. شاید بهتر آنست که بجای مقایسه دولت فعلی با دولت های قبل و در کنار هم قرار دادن اعداد و ارقامی که هر کدام در شرایطی کاملا متفاوت به وجود آمده اند بر این نکته تمرکز شود که چطور با وجود همه فشارها اقتصاد ایران ونزوئلایی نشد.









منبع:

1400/01/26
17:50:12
5.0 / 5
281
تگهای خبر: ارز , ارزیابی , اقتصاد , بازار
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۶ بعلاوه ۳
anibazar.ir - حقوق مادی و معنوی سایت آنی بازار محفوظ است

آنی بازار

بازار خرید و فروش