وام نقدی یا اعتبار زنجیره ای کدام یک تورم زاتر است؟

آنی بازار: وام نقدی در هر حلقه سپرده جدید ایجاد می کند، اما اعتبار زنجیره ای یک مطالبه واحد را میان بنگاه ها می چرخاند و تنها در انتها تسویه می شود.

به گزارش آنی بازار به نقل از مهر، بخش مهمی از تقاضای تسهیلات بانکی در اقتصاد ایران به تامین سرمایه در گردش بنگاه ها مربوط است. تولیدکنندگان برای خرید مواد اولیه، قطعات و خدمات مورد نیاز خود به منابع مالی نیاز دارند، اما معمولا میان زمان خرید نهاده ها و زمان فروش محصول غائی فاصله وجود دارد. تسهیلات بانکی سنتی این فاصله را با پرداخت وجه نقد به بنگاه پوشش می دهد.
مشکل از جایی شروع می شود که هر یک از اعضاء زنجیره تامین، به شکل جداگانه با کمبود نقدینگی رو به رو می شوند. تولیدکننده برای پرداخت بدهی خود به قطعه ساز وام می گیرد، قطعه ساز برای تسویه با تامین کننده مواد اولیه به بانک رجوع می کند و تامین کننده نیز ممکنست برای پرداخت به حلقه بالادستی، تسهیلات دیگری دریافت کند. به این ترتیب، یک نیاز مالی مشترک در طول زنجیره به چند تقاضای مستقل برای وام تبدیل می شود.
برای روشن شدن موضوع میتوان یک زنجیره چهارحلقه ای شامل معدن، تامین کننده مواد، قطعه ساز و تولیدکننده را درنظر گرفت. اگر ارزش معامله میان هر دو حلقه ۱۰۰ میلیارد تومان باشد، در روش سنتی ممکنست سه بنگاه، هرکدام ۱۰۰ میلیارد تومان وام دریافت نمایند. بنابراین، برای پوشش ۳۰۰ میلیارد تومان معامله میان حلقه های زنجیره، ۳۰۰ میلیارد تومان تسهیلات پرداخت می شود.
وام بانکی در اولین مرحله به ایجاد سپرده در شبکه بانکی منجر می شود. این سپرده قابلیت انتقال دارد و دریافت کننده می تواند از آن برای پرداخت بدهی، خرید کالا، معامله ارز یا ورود به بازار دارایی استفاده نماید. بدین سبب قدرت خریدی که با هدف تامین تولید بوجود آمده است، الزاماً در همان مسیر باقی نمی ماند. هرچه امکان خروج منابع از زنجیره بیشتر باشد، احتمال انتقال نقدینگی به بازارهای غیرمولد و افزایش فشار بر قیمتها نیز بیشتر خواهد بود.
البته پرداخت وام بانکی به این معنا نیست که بانک مرکزی همان لحظه به اندازه کل تسهیلات، اسکناس یا پول پرقدرت منتشر می کند. بانک تجاری با اعطای وام سپرده ایجاد می کند، اما افزایش سپرده ها می تواند نیاز بانکها به ذخایر، نقدینگی روزانه و منابع ضروری جهت تسویه بین بانکی را افزایش دهد. اگر بانکها نتوانند این نیاز را از منابع خود یا بازار بین بانکی تامین کنند، ممکنست به منابع بانک مرکزی وابسته شوند. از این مسیر، گسترش بی ضابطه تسهیلات می تواند به رشد نقدینگی و در نهایت تشدید فشار تورمی منجر شود.

یک اعتبار برای چند معامله تولیدی

اعتبار زنجیره ای برای پیشگیری از تکرار تامین مالی در حلقه های مختلف طراحی شده است. در این شیوه، بانک بجای پرداخت وجه نقد به تمام اعضاء زنجیره، یک ابزار اعتباری قابل انتقال صادر می کند. تولیدکننده این اعتبار را بابت خرید قطعه به قطعه ساز می دهد. قطعه ساز نیز همان اعتبار را برای پرداخت بدهی خود به تامین کننده مواد منتقل می کند و تامین کننده می تواند آنرا به حلقه بالادستی واگذار کند.
در مثال مورد اشاره، یک اعتبار ۱۰۰ میلیارد تومانی می تواند در سه مرحله منتقل شود و در مجموع، ۳۰۰ میلیارد تومان معامله را پوشش دهد. در عین حال، در انتها زنجیره فقط دارنده غائی اعتبار مستحق دریافت ۱۰۰ میلیارد تومان خواهد بود. بدین سبب یک تعهد مالی واحد، جای سه پرداخت نقدی مستقل را می گیرد.
این مقایسه به معنای خلق ۳۰۰ میلیارد تومان ثروت با یک اعتبار ۱۰۰ میلیارد تومانی نیست. معاملات میان اعضاء زنجیره، مراحل مختلف تولید یک محصول را نشان می دهند و نباید همه آنها را تولید غائی جدید تلقی نمود. مزیت اعتبار زنجیره ای در اینست که نیازهای مالی متوالی را به یکدیگر متصل می کند و اجازه نمی دهد هر حلقه برای تسویه با حلقه قبلی، وام نقدی جداگانه بگیرد.
در تسهیلات سنتی، هر وام یک سپرده قابل خرج در اختیار بنگاه قرار می دهد. اما در الگوی زنجیره ای، آن چه میان بنگاه ها جابه جا می شود پول نقد نیست؛ بلکه طلبی مدت دار از صادرکننده اعتبار است. نام دارنده طلب تغییر می کند، ولی تا قبل از سررسید الزاماً پول جدیدی وارد حساب اعضاء زنجیره نمی گردد. بنابراین، یک اعتبار ۱۰۰ میلیارد تومانی می تواند کارکرد معاملاتی چند وام ۱۰۰ میلیارد تومانی را داشته باشد، بی آنکه به همان اندازه سپرده بانکی ایجاد نماید.
گردش این اعتبار را نباید با افزایش سرعت گردش پول پرقدرت یکسان دانست. اگر ۱۰۰ میلیارد تومان پول نقد یا سپرده بانکی سه بار میان بنگاه ها جابه جا شود، همان پول چند معامله را انجام داده است. اما در اعتبار زنجیره ای، یک مطالبه مالی سه بار تغییر مالکیت می دهد و تسویه پولی آن فقط در انتها به انجام می رسد. به همین دلیل، تعداد دفعات استفاده از اعتبار افزایش خواهد یافت، ولی پول پرقدرت به همان تعداد میان حساب ها و بانکها گردش نمی کند.
این خصوصیت می تواند فشار تامین مالی بر شبکه بانکی را کم کند. بانک بجای بررسی و پرداخت چند وام مستقل، یک اعتبار مبتنی بر معامله حقیقی صادر می کند. همین طور بدهی های زنجیره به شکل منظم تری ثبت می شوند و امکان شناسایی مقصد اعتبار افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، منابع مالی بیشتر در خدمت خرید مواد، قطعات و خدمات تولیدی قرار می گیرند و احتمال خروج آنها به بازارهای غیرمرتبط کاسته می شود.

کاهش تورم، مشروط به پیشگیری از پولی شدن اعتبار

تفاوت اثر تورمی دو روش از نحوه ایجاد و مصرف قدرت خرید ناشی می شود. تسهیلات نقدی، قدرت خریدی با کاربرد عمومی به وجود می آورد و می تواند علاوه بر تولید، تقاضا برای کالاهای مصرفی، ارز، طلا، مسکن و سایر دارایی ها را افزایش دهد. اگر رشد این تقاضا از ظرفیت تولید اقتصاد بیشتر باشد، سطح قیمتها بالا می رود.
اعتبار زنجیره ای در شکل محدود و هدفمند خود، قدرت خرید عمومی ایجاد نمی نماید. این اعتبار فقط جهت تسویه معاملات مشخص میان اعضاء زنجیره پذیرفته می شود. در مقابل، رفع کمبود سرمایه در گردش می تواند به استمرار تولید، پیشگیری از تعطیلی خطوط و افزایش عرضه کالا کمک نماید. بدین سبب این ابزار، در مقایسه با وام نقدی، هم فشار کمتری از سمت تقاضا به وجود می آورد و هم می تواند از مسیر افزایش تولید، بخشی از فشار تورمی سمت عرضه را کم کند.
با این حال، اعتبار زنجیره ای به خودی خود غیرتورمی نیست. اگر دارنده اعتبار بتواند در هر مرحله آنرا فوراً نزد بانک تنزیل و به سپرده نقدی تبدیل کند، مزیت اصلی ابزار کاهش پیدا می کند. در این وضعیت، انتقال اعتبار ممکنست در هر حلقه به تزریق منابع نقدی تازه منجر شود و سازوکاری شبیه پرداخت وام های گوناگون شکل بگیرد.
امکان استفاده از اعتبار خارج از زنجیره نیز خطر دیگری است. اگر این ابزار برای خرید عمومی کالا و دارایی پذیرفته شود، به صورتی شبه پول تبدیل خواهد شد. در این صورت، حتی اگر در آمار رسمی پول پرقدرت منعکس نشود، می تواند قدرت خرید مؤثر اقتصاد را افزایش دهد و بر تورم اثر بگذارد. تضمین نامحدود این اعتبارات از جانب بانک مرکزی یا تبدیل گسترده آنها به منابع نقد نیز می تواند تعهدات اعتباری را در نهایت به رشد پایه پولی منتقل کند.
برای حفظ مزیت این شیوه، اعتبار باید در مقابل فاکتور حقیقی صادر شود، انتقال آن به اعضاء شناسایی شده زنجیره محدود بماند و امکان تنزیل مکرر آن کنترل شود. پیشگیری از صدور چند اعتبار بر اساس یک فاکتور، تعیین سقف متناسب با تولید حقیقی و ثبت کامل انتقال ها نیز لازم است.
در مجموع، اعتبار زنجیره ای زمانی اثر تورمی کمتری دارد که جایگزین حقیقی وام نقدی باشد، نه ابزاری تازه در کنار آن. در این حالت، یک طلب واحد چند معامله تولیدی را پوشش می دهد، نیاز بنگاه ها به دریافت وام های جداگانه کاسته می شود و تسویه نقدی به انتهای زنجیره منتقل می شود. نتیجه، تامین سرمایه در گردش با خلق سپرده کمتر، فشار محدودتر بر منابع بانکی و احتمال پایین تر سرایت نقدینگی به بازارهای غیرمولد است.

به طور خلاصه، تولیدکنندگان برای خرید مواد اولیه، قطعات و خدمات مورد نیاز خود به منابع مالی نیاز دارند، اما معمولاً میان زمان خرید نهاده ها و زمان فروش محصول غائی فاصله وجود دارد. مشکل از جایی آغاز می شود که هر یک از اعضاء زنجیره تأمین، بشکل جداگانه با کمبود نقدینگی روبه رو می شوند. به این دلیل این ابزار، در مقایسه با وام نقدی، هم فشار کمتری از سمت تقاضا به وجود می آورد و هم می تواند از مسیر افزایش تولید، بخشی از فشار تورمی سمت عرضه را بکاهد.

منبع: آنی بازار

1405/06/22

10:26:00

5.0 از 5

152

تگهای خبر: ابزار , ارز , ارزش , اقتصاد

این مطلب آنی بازار را پسندیدید؟

(1)

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان آنی بازار در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب آنی بازار

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۷ بعلاوه ۱